Η επιστήμη και η έρευνα δεν είναι απλά πανεπιστημιακές δραστηριότητες· είναι ο θεμέλιος λίθος κάθε σημερινής κοινωνίας που επιδιώκει να λύσει σύνθετες προκλήσεις, από την κλιματική αλλαγή έως την υγεία και την ενέργεια https://eecs-net-eds.eu/. Στην Ελλάδα, η επιστημονική παράδοση απλώνεται από τον Αριστοτέλη έως τα σύγχρονα ερευνητικά κέντρα υψηλής τεχνολογίας, δημιουργώντας ένα ενεργό τοπίο όπου η γνώση μετουσιώνεται σε καινοτομία. Για όποιον θέλει να συνειδητοποιήσει πώς λειτουργεί ο κόσμος της έρευνας, τι είδους ευκαιρίες υπάρχουν και πώς η χώρα μας προσαρμόζεται με τον ευρωπαϊκό χάρτη, αυτό το άρθρο σας πληροφορεί με ακρίβεια και συγκεκριμένα παραδείγματα μακριά από αφηρημένες έννοιες.
Οι Πυρηνικές Βάσεις της Επιστημονικής Διερεύνησης
Καθεμία επιστημονική επίτευξη ξεκινά από την αυστηρή εφαρμογή της επιστημονικής μεθόδου, η οποία στηρίζεται σε παρακολούθηση, διατύπωση υποθέσεων, πειραματικό έλεγχο και συνεχή επαλήθευση. Εκείνο που αποκλίνει την επιστήμη από άλλες μορφές γνώσης είναι η αρχή της επαληθευσιμότητας· κάθε υπόθεση πρέπει να μπορεί να ακυρωθεί εάν τα δεδομένα τον αναιρούν. Στην πράξη, αυτό συνεπάγεται ότι ο ερευνητής σχεδιάζει πειράματα που μετράνε συγκεκριμένες μεταβλητές, εξαλείφει σφάλματα μέσω τυφλών δοκιμών και καταγράφει τα αποτελέσματα με διαφάνεια. Για παράδειγμα, στην κλιματική έρευνα, οι επιστήμονες εξετάζουν πυρήνες πάγου για να ανασυντάξουν ατμοσφαιρικές συνθήκες χιλιάδων ετών, ελέγχοντας υποθέσεις για τη σχέση διοξειδίου του άνθρακα και θερμοκρασίας.
Η ισότιμη αξιολόγηση (peer review) χρησιμεύει ως πρόσθετο φίλτρο ποιότητας. Πριν ένα άρθρο εκδοθεί σε έγκριτο επιστημονικό περιοδικό, αυτόνομοι ειδικοί εξετάζουν τη μεθοδολογία, τα δεδομένα και τα συμπεράσματα. Στην Ελλάδα, περιοδικά όπως το «Nature» και το «Science» έχουν σημαντικό δείκτη απήχησης, αλλά και εγχώρια έντυπα όπως το «Hellenic Journal of Geosciences» ακολουθούν αυστηρά πρότυπα. Η πορεία αυτή μειώνει τις περιπτώσεις λανθασμένων ευρημάτων, αν και δεν είναι απρόσβλητη σε ανθρώπινα λάθη. Οι έλληνες ερευνητές καταρτίζονται πλέον συστηματικά στην ερευνητική δεοντολογία από τα πρώτα έτη του διδακτορικού τους, ενισχύοντας την αξιοπιστία της επιστήμης.
Συγχρόνως, η διαφάνεια και η αναπαραγωγή έχουν αναδειχθεί σε κορυφαίες προτεραιότητες. Πρωτοβουλίες όπως η «Ανοιχτή Επιστήμη» υποστηρίζουν την κοινοποίηση δεδομένων και κώδικα, δίνοντας τη δυνατότητα σε άλλες ομάδες να ελέγξουν αποτελέσματα. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το πρόγραμμα Horizon Europe απαιτεί σχέδια διαχείρισης ερευνητικών δεδομένων, ενώ στους κόλπους του ΕΜΠ και του Πανεπιστημίου Κρήτης έχουν δημιουργηθεί αποθετήρια δεδομένων που υποβοηθούν την επιστημονική κοινότητα. Η συγκεκριμένη κουλτούρα ενδυναμώνει την εμπιστοσύνη του κοινωνικού συνόλου απέναντι στην επιστήμη.
Πόροι και Προοπτικές για Μελέτη
Η εξασφάλιση πόρων είναι πιθανώς το σημαντικότερο βήμα για κάθε επιστήμονα, και το τρέχον τοπίο παρέχει ποικίλες πηγές που εκτείνονται από εθνικά κονδύλια έως μεγάλης κλίμακας ευρωπαϊκά προγράμματα. Στην Ελλάδα, βασική πύλη συνιστά το Ελληνικό Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛΙΔΕΚ), το οποίο επιχορηγεί βασική έρευνα, διδακτορικές υποτροφίες και ερευνητικά έργα μικρής κλίμακας μέσω ανταγωνιστικών προκηρύξεων. Πέρυσι, το ΕΛΙΔΕΚ κατένειμε πάνω από 80 εκατομμύρια ευρώ σε νέους επιστήμονες, εστιάζοντας έμφαση στους τομείς της τεχνητής νοημοσύνης και της κλιματικής αλλαγής.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το Horizon Europe, με προϋπολογισμό 95,5 δισεκατομμυρίων ευρώ, κυριαρχεί ως το σημαντικότερο πρόγραμμα. Οι έλληνες ερευνητές παρουσιάζουν ισχυρή παρουσία, ειδικά στους πυλώνες «Εξαιρετική Επιστήμη» και «Παγκόσμιες Προκλήσεις». Αξίζει να σημειωθεί ότι κατά το προηγούμενο Horizon 2020, η χώρα απέσπασε πάνω από 1,2 δισεκατομμύρια ευρώ, με την Κρήτη να απορροφά σημαντικό μέρος των κονδυλίων. Οι δράσεις Marie Skłodowska-Curie δίνουν τη δυνατότητα σε νέους διδάκτορες να κερδίσουν διεθνή εμπειρία, ενώ το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας (ERC) προσφέρει γενναίες επιχορηγήσεις σε επιστήμονες υψηλού ρίσκου.
Για την ορθότερη κατανόηση, οι βασικές μορφές χρηματοδότησης μπορούν να κατηγοριοποιηθούν ως εξής:
- Εθνικές δράσεις ΕΛΙΔΕΚ: Αφορούν ερευνητικά έργα, διδακτορικές και μεταδιδακτορικές υποτροφίες, με έμφαση σε νέους επιστήμονες.
- ERC Starting/Consolidator/Advanced Grants: Στοχεύουν σε επικεφαλής ομάδων που σκοπεύουν να εξερευνήσουν νέα σύνορα γνώσης, χωρίς θεματικό περιορισμό.
- MSCA Doctoral Networks & Postdoctoral Fellowships: Προωθούν την κινητικότητα και τις διεθνείς συνεργασίες με ανταγωνιστικές αποδοχές.
- Προγράμματα ΕΣΠΑ/Ταμείο Ανάκαμψης: Υποστηρίζουν υποδομές, εξοπλισμό και εφαρμοσμένη έρευνα με σαφείς στόχους αγοράς.
Η επιτυχής διεκδίκηση χρειάζεται επιμελή προετοιμασία προτάσεων, σαφή περιγραφή αντικτύπου και ρεαλιστικό προϋπολογισμό. Οι υπηρεσίες στήριξης των πανεπιστημίων, όπως τα γραφεία μεταφοράς τεχνολογίας, υποβοηθούν στα πρώτα βήματα συμπλήρωσης.
Διάδοση της Επιστημονικής Πληροφορίας και Δημόσια Συμμετοχή
Η επιστήμη δεν περιορίζεται στο εργαστήριο· απαιτεί τη συναίνεση και τη συνεισφορά της κοινού για να αποκτήσει σημασία. Στην Ελλάδα, η διάδοση της επιστήμης έχει εξελιχθεί την τελευταία δεκαετία με εκδηλώσεις, όπως το Athens Science Festival που τραβά δεκάδες χιλιάδες συμμετέχοντες κάθε έτος, και η «Βραδιά του Ερευνητή» που πραγματοποιείται σε πολλές περιοχές υπό την αιγίδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Σε αυτές τις διοργανώσεις, οι άνθρωποι αλληλεπιδρούν με μηχανές, πραγματοποιούν πειράματα χημείας και ενημερώνονται για υγειονομικές πληροφορίες.
Παράλληλα, ηλεκτρονικές πλατφόρμες όπως το «Sciencom.gr» και οι δραστήριες προφίλ στα social media του ΕΚΤ προβάλλουν νέα για έλληνες ερευνητές, καθιστώντας την επιστήμη προσβάσιμη. Η κατεύθυνση αυτή δεν είναι επιφανειακή· ερευνητικά δεδομένα καταδεικνύουν ότι η συστηματική επαφή του κοινού σε επιστημονικά δεδομένα ενδυναμώνει την κριτική σκέψη και μειώνει την παραπλανητική πληροφόρηση. Στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, μάλιστα, μαθητές μαθαίνουν στην «υπεύθυνη επιστημονική δημοσιογραφία» ως μέρος των μεταπτυχιακών προγραμμάτων τους.
Οι βασικότεροι τρόποι επικοινωνίας σήμερα συμπεριλαμβάνουν:
- Ζωντανές εκδηλώσεις: Εκδηλώσεις, δημόσια εργαστήρια, science cafes.
- Ψηφιακά μέσα: Ηχητικά άρθρα, βιντεοκανάλια, ιστοσελίδες ερευνητικών ομάδων.
- Συνεργασίες με ΜΜΕ: Κείμενα σε έντυπα και τηλεοπτικές εκπομπές με ειδικούς ως προσκεκλημένους.
- Πολιτική διαβούλευση: Ομάδες εμπειρογνωμόνων σε κοινοβουλευτικές επιτροπές και δημόσιες συζητήσεις για τη νομικό πλαίσιο.
Η προβληματική είναι η γεφύρωση του απόστασης μεταξύ του επαγγελματία και του κοινού χωρίς να θυσιάζεται η ακρίβεια. Έλληνες ερευνητές που λαμβάνουν μέρος σε προγράμματα του ERC συχνά αναλαμβάνουν δημόσιες παρουσιάσεις σε μικρές κοινότητες, αποσαφηνίζοντας ιδέες όπως η επεξεργασία γονιδίων ή η φυσική των κβάντα, και καταδεικνύοντας ότι η επιστήμη είναι για κάθε άνθρωπο.
Καινοτομική δράση και Μεταφορά Τεχνικών γνώσεων
Η μετατροπή της θεμελιώδους επιστήμης σε χειροπιαστά προϊόντα και υπηρεσίες και υπηρεσιακά αγαθά είναι το ζητούμενο κάθε τρέχουσας οικονομίας. Στην Ελλάδα, η διαδρομή από το εργαστήριο στην επιχειρηματική δράση υποστηρίζεται θεσμικά από Γραφεία Μεταφοράς Τεχνολογίας (ΓΜΤ) που δραστηριοποιούνται σχεδόν σε κάθε σημαντικό ΑΕΙ. Αυτά τα γραφεία αναλαμβάνουν την κατοχύρωση δικαιωμάτων πατεντών, τη διαπραγμάτευση όρων αδειοδοτήσεων με εταιρείες και την
Η Ελλάδα εκμεταλλεύεται και το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ανταγωνιστικότητα-Επιχειρηματικότητα-Καινοτομία» (ΕΠΑνΕΚ) για τη χρηματοδότηση έργων προγραμμάτων που συνενώνουν σε επαφή δημόσιους οργανισμούς ερευνητικά ιδρύματα με μικρομεσαίες εταιρείες. Στο πλαίσιο εφαρμογής του Horizon Europe, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας (EIC) προσφέρει οικονομικά κονδύλια για την κλιμάκωση και επέκταση καινοτόμων τεχνολογιών τεχνολογιών, με τομείς ανάπτυξης όπως η τεχνητή νοημοσύνη και αλγόριθμοι και η κβαντική τεχνολογία υπολογιστική και πληροφορική να πρωταγωνιστούν. Πρόσφατα, η χώρα δημιούργησε και ανέπτυξε το Δίκτυο Καινοτομίας Elevate Greece, που επιταχύνει και προωθεί τη σύνδεση ερευνητικών ευρημάτων αποτελεσμάτων και καινοτομίας με επενδυτές και επιχειρηματίες.
Η διαδικασία μεταφοράς τεχνογνωσίας ακολουθεί και εφαρμόζεται συνήθως και γενικά τα εξής βήματα και διαδικασίες:
- Αναγνώριση αποτελέσματος με εμπορική δυνατότητα μέσα από τον ερευνητικό οργανισμό και φορέα.
- Αποτίμηση πατέντας και κατοχύρωση δικαιωμάτων διπλώματος ευρεσιτεχνίας, συχνά με υποστήριξη εξειδικευμένων και επαγγελματικών συμβούλων.
- Κατασκευή πρωτοτύπου και μοντέλου και δοκιμασία σε πραγματικές συνθήκες και περιβάλλον με τη συνεργασία και βοήθεια βιομηχανικού και επιχειρηματικού εταίρου και φορέα.
- Αγοραία αξιοποίηση μέσω αδειοδότησης ή δημιουργίας νεοφυούς και καινοτόμου επιχείρησης.
Παρά την εξέλιξη, η έλλειψη πολιτισμού επιχειρηματικού και εμπορικού επιχειρηματικού ρίσκου και οι περιβάλλοντες γραφειοκρατικοί και θεσμικοί μηχανισμοί και συστήματα εξακολουθούν ανασταλτικοί και εμποδιστικοί παράγοντες και αιτίες. Παρόλα αυτά, οι πρόσφατες και νέες νομοθετικές
Επαγγελματική πορεία στην Επιστημονική Μελέτη
Η εξέλιξη ενός επιστήμονα στην έρευνα είναι πλήρης προβλήματα αλλά και ανταμείβεται από την ελευθερία της διανόησης. Ξεκινά συνήθως με ένα πτυχίο σπουδών στις ακριβείς ή θεωρητικές σπουδές, έπεται το μεταπτυχιακό δίπλωμα ειδίκευσης και στη συνέχεια το διδακτορικό δίπλωμα, όπου ο υποψήφιος καλείται να προσφέρει πρωτότυπη επιστημονική γνώση. Στην Ελλάδα, ο διάρκεια ολοκλήρωσης ενός PhD κυμαίνεται περίπου στα 4-6 χρόνια, αναλόγως με τον κλάδο. Μετά την ανακήρυξη, το σύνηθες μονοπάτι είναι η postdoc, συνήθως στο εξωτερικό, ώστε ο νέος επιστήμονας να επεκτείνει το δίκτυό του.
Η μόνιμη ακαδημαϊκή καριέρα προϋποθέτει μεγάλη ανταγωνιστικότητα. Οι θέσεις λέκτορα, επίκουρου καθηγητή και καθηγητή προκύπτουν μετά από προκηρύξεις που αξιολογούν το δημοσιευμένο έργο, τη διδακτική εμπειρία και την προσέλκυση πόρων. Σε έλληνες ερευνητές του ΙΤΕ ή του ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», η εξέλιξη είναι ανάλογη, με βαθμίδες όπως Ερευνητής Γ’, Β’, Α’ που αντιστοιχούν σε αυξανόμενη αυτονομία. Τα τελευταία χρόνια, το ΕΛΙΔΕΚ θέσπισε και θέσεις «Επικεφαλής Ομάδας», δημιουργώντας νέο ενδιάμεσο σκαλί.
Για όσους ενδιαφέρονται να σταδιοδρομήσουν, τα κύρια στάδια είναι:
- Απόκτηση διδακτορικού τίτλου με ισχυρό δημοσιευτικό αποτύπωμα.
- Μεταδιδακτορική εμπειρία 2-4 ετών σε διεθνή ιδρύματα.
- Διεκδίκηση ανεξάρτητης χρηματοδότησης (π.χ. ERC Starting Grant) για να αποδείξει την ερευνητική του αυτονομία.
- Ένταξη σε βαθμίδα μόνιμου ερευνητή σε ΑΕΙ ή ερευνητικό κέντρο, όπου συνοδεύεται από διδασκαλία και επίβλεψη φοιτητών.
Σήμερα, οι επιλογές δεν περιορίζονται στην ακαδημία· η βιομηχανία R&D, οι νεοφυείς τεχνοβλαστοί και οι συμβουλευτικές εταιρείες απορροφούν επιστήμονες με εξειδικευμένες γνώσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, η ανάπτυξη ήπιων δεξιοτήτων, όπως η διαχείριση έργων και η επικοινωνία της επιστήμης, αποτελεί συγκριτικό πλεονέκτημα.
Η Δομή Έρευνας στην Ελλάδα
Η χώρα παρουσιάζει ένα ευρύ δίκτυο φορέων που περιλαμβάνει κάθε ερευνητικό πεδίο, από τη φυσική και τη βιοϊατρική έως τις ανθρωπιστικές επιστήμες. Τα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα (ΑΕΙ) αποτελούν τον κορμό της βασικής έρευνας, με το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και το Πανεπιστήμιο Πατρών να βρίσκονται σταθερά στις λίστες διεθνούς επιρροής. Παράλληλα, αυτοτελή ερευνητικά κέντρα όπως το Εθνικό Κέντρο Έρευνας Φυσικών Επιστημών «Δημόκριτος», το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) με έδρα το Ηράκλειο και τα Ιωάννινα, και το Ελληνικό Ινστιτούτο Παστέρ συμβάλλουν σε ειδικούς τομείς με διακρίσεις.
Η διασύνδεση με την ευρωπαϊκή ερευνητική σκηνή είναι αναγκαία. Οι περισσότεροι φορείς λαμβάνουν μέρος σε δίκτυα όπως το ESFRI (Ευρωπαϊκό Στρατηγικό Φόρουμ για τις Υποδομές Έρευνας) και φιλοξενούν πρωτοποριακές μονάδες, όπως ο υπολογιστής «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» του ΙΤΕ. Σύμφωνα με στοιχεία της Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Τεχνολογίας, η Ελλάδα επένδυσε περίπου 1,5% του ΑΕΠ της σε ενέργειες Έρευνας και Ανάπτυξης (R&D) το 2022, ποσοστό που βαθμιαία ανεβαίνει χάρη στα ταμεία ανάκαμψης. Η υποστήριξη αυτή αποτυπώνεται σε νέες προσλήψεις ερευνητών και σε βελτίωση εξοπλισμού.
Ουσιαστικό ρόλο παίζουν και οι τεχνολογικοί φορείς, όπως το Εθνικό Δίκτυο Υποδομών Τεχνολογίας και Έρευνας (ΕΔΥΤΕ), που γεφυρώνουν την ακαδημαϊκή γνώση με τη βιομηχανία. Σε τοποθεσίες όπως το Τεχνολογικό Πάρκο Θεσσαλονίκης, νέες εταιρείες συνεργάζονται με πανεπιστήμια για την ανάπτυξη προϊόντων βιοτεχνολογίας. Αυτή η συνέργεια έχει οδηγήσει σε πατέντες και spin-offs, βελτιώνοντας την ανταγωνιστικότητα της χώρας. Ωστόσο, η γραφειοκρατία και το μεταβαλλόμενο νομοθετικό πλαίσιο εξακολουθούν εμπόδια που η πολιτεία προσπαθεί να εξαλείψει μέσω της Ψηφιακής Κάρτας Έρευνας.
Ηθική και Ηθική στην Επιστημονική μελέτη
Η εγκυρότητα της επιστήμης θεμελιώνεται στην ακεραιότητα· χωρίς διακριτούς προδιαγραφές δεοντολογίας, ακόμα τα πιο θεαματικά αποτελέσματα καταρρέουν. Στην Ελλάδα, κάθε ακαδημαϊκό ίδρυμα έχει Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας (ΕΗΔΕ), η οποία επιθεωρεί μελέτες πριν την εκκίνηση των εργασιών. Οι εργασίες που περιλαμβάνουν ανθρώπους, ζωικά μοντέλα ή ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα χρειάζεται να παίρνουν γραπτή άδεια κατόπιν ενημέρωσης και να προσαρμόζονται με τον ΓΚΠΔ (GDPR).
Η αντιμετώπιση της επιστημονικής ανεντιμότητας, όπως η χειραγώγηση δεδομένων, η μερική παρουσίαση αποτελεσμάτων ή η λογοκλοπή, είναι διαρκής προσπάθεια. Τα τελευταία χρόνια, παγκόσμια δίκτυα όπως το COPE (Committee on Publication Ethics επιδρούν και τοπικές μεθόδους, με τους ελληνικούς ιδρύματα να εφαρμόζουν εργαλείο εντοπισμού ομοιοτήτων. Στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, για παράδειγμα, έχει καθιερωθεί υποχρεωτικός έλεγχος μέσω Turnitin για όλες τις διπλωματικές εργασίες.
Οι θεμελιώδεις αρχές που διέπουν την υπεύθυνη έρευνα μπορούν να συνοψιστούν ως:
- Ειλικρίνεια στην δημοσίευση: Παρουσίαση όλων των αποτελεσμάτων, ακόμα αρνητικών, χωρίς υπερβολή.
- Σεβασμός στην πνευματική
- Προστασία υποκειμένων έρευνας: Ανωνυμία, συναίνεση και ελάχιστη δυνατή παρεμβολή.
- Διαφάνεια συγκρούσεων συμφερόντων: Δήλωση χρηματοδοτήσεων και
Η υιοθέτηση των κανόνων αυτών δεν είναι γραφειοκρατική υποχρέωση αλλά ουσιώδης προϋπόθεση για να διατηρεί η κοινωνία την εμπιστοσύνη της στην επιστήμη. Σεμινάρια υπεύθυνης έρευνας διοργανώνονται τακτικά από το Εθνικό Δίκτυο Υποδομών Τεχνολογίας και Έρευνας (ΕΔΥΤΕ), εκπαιδεύοντας την επόμενη γενιά.
Η Συμμετοχή της Ελλάδας σε Ευρωπαϊκά Προγράμματα Έρευνας
Η χώρα δεν αποτελεί απλός ένας μικρός εταίρος στην Ευρώπη της έρευνας· βρίσκεται σταθερά μέσα στους δέκα πρώτους ωφελημένους των πλαισίων-προγραμμάτων, χάρη σε στοχευμένες συνεργασίες και ισχυρά συγκριτικά πλεονεκτήματα. Στο Horizon Europe, η Ελλάδα έχει ήδη εξασφαλίσει χρηματοδότηση σε τομείς όπως η γαλάζια ανάπτυξη, η ανάλυση δεδομένων και η πολιτιστική κληρονομιά, με το Ινστιτούτο Υπολογιστικής των Ιωαννίνων να διαχειρίζεται έργα τεχνητής νοημοσύνης. Σύμφωνα με στοιχεία του ΕΚΤ (Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης), η συμμετοχή μικρομεσαίων επιχειρήσεων έχει αυξηθεί κατά 15% σε σχέση με το Horizon 2020.
Η επιτυχία δεν αποτελεί τυχαία. Το δίκτυο Εθνικών Σημείων Επαφής (NCPs) παρέχει στοχευμένη πληροφόρηση και εκπαίδευση στους ενδιαφερόμενους. Πανεπιστήμια όπως το ΕΜΠ και το Πανεπιστήμιο Κρήτης έχουν ειδικές ομάδες σύνταξης προτάσεων, ενώ ο ΣΕΒ και τα επιμελητήρια διευκολύνουν βιομηχανικές συμπράξεις. Ένα αντιπροσωπευτικό παράδειγμα είναι το έργο «ARchaeoHUB», που συνδυάζει την ενάλια αρχαιολογία με ψηφιακές τεχνολογίες και χρηματοδοτείται από το MSCA, με τη συμμετοχή του Πανεπιστημίου Αιγαίου.
Πέρα από το Horizon Europe, σημαντικές ευκαιρίες προκύπτουν και από δράσεις του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας & Τεχνολογίας (ΕΙΤ), όπως το ΕΙΤ Health και το ΕΙΤ Climate, όπου η Ελλάδα συμπράττει ενεργά. Η συμμετοχή της χώρας στο CERN και στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA) ενισχύει την τεχνογνωσία στη φυσική υψηλών ενεργειών και τις δορυφορικές επικοινωνίες. Αυτές οι συνεργασίες φέρνουν κονδύλια και δημιουργούν διεθνείς γέφυρες για νέους επιστήμονες.
Το Αύριο της Επιστήμης και Έρευνας στην Ελλάδα
Η προσεχής μέρα της επιστημονικής δραστηριότητας στην Ελλάδα διαγράφεται συναρπαστική, με την τεχνητή ευφυΐα, την οικολογική μετάβαση και την προσωποποιημένη ιατρική να δημιουργούν νέα όρια. Το νέο έργο «Hellenic AI Factor» φιλοδοξεί να προσελκύσει επιστήμονες από τη διασπορά και να δημιουργήσει κέντρα αριστείας, ενώ η εγκαθίδρυση του υπερυπολογιστή «ΔΑΙΔΑΛΟΣ 3» υπολογίζεται να αυξήσει την υπολογιστική ισχύ που διαθέτουν οι έλληνες ερευνητές για προσομοιώσεις κλίματος και επεξεργασία μεγάλων δεδομένων.
Η αντιμετώπιση του brain drain μένει ύψιστη προτεραιότητα. Προγράμματα όπως το «Επιστροφή Εγκεφάλων» του ΕΛΙΔΕΚ και οι επιχορηγήσεις του Ταμείου Ανάκαμψης παρέχουν ανταγωνιστικά πακέτα αποδοχών και υποδομές σε νέους διδάκτορες που επαναπατρίζονται. Πόλοι όπως το Τεχνολογικό Πάρκο «Λεύκιππος» στην Αθήνα και το Υπερυπολογιστικό Κέντρο στην Κρήτη μετατρέπονται πόλους έλξης για ταλέντα. Ωστόσο, η βιώσιμη επιτυχία χρειάζεται και διαρθρωτικές αλλαγές: αύξηση των μόνιμων θέσεων, απλούστευση της διαχείρισης ευρωπαϊκών κονδυλίων και ενίσχυση της ιδιωτικής επένδυσης σε R&D.
Ο ψηφιακός μετασχηματισμός αγγίζει κάθε πτυχή της έρευνας. Από την ηλεκτρονική τήρηση εργαστηριακών σημειωματάριων (ELN) έως τα αποθετήρια ανοιχτών δεδομένων, η Ελλάδα εναρμονίζεται με τις ευρωπαϊκές επιταγές του EOSC (European Open Science Cloud). Αξίζει να σημειωθεί ότι το νέο Ινστιτούτο Ψηφιακού Μετασχηματισμού (iNOVA) στην Πάτρα σχεδιάζει λύσεις για έξυπνη γεωργία και ψηφιακή υγεία. Η ενσωμάτωση της έρευνας με την κοινωνία γίνεται πράξη μέσω αυτών των υποδομών, και το στοίχημα δεν είναι μόνο τεχνολογικό αλλά και πολιτισμικό: να αντιμετωπιστεί η έρευνα ως δημόσιο αγαθό.